Vikinglerde İnsan Kurbanı

Bir kaya üzerine yapılan bu resim, Odin’e sunulmuş bir blót (kurban) sahnesi olarak yorumlanabilir. Ortada bir kişinin sunak üzerinde kurban edildiği apaçık görülüyor. Muhtemelen Odin’in kuzgunlarından biri olan büyük bir kuş yukarıda görülmekte. Soldaki başka bir adamın boğazına ip geçirilmiş ve ağaçtan asılmış durumda. İsveç’te bulunan Gotland kaya resmi (Stora Hammars I).

İnsan Kurbanı mı?

Human sacrifices?

Bir kuyudan çıkan insan kafatası ve değirmen taşı

Vikingler, insan hayatını tanrılarına yapacakları en değerli kurban olarak görüyorlardı. Yazılı kaynaklardan biliyoruz ki Odin – tanrıların kralı -insan kurbanı talep ediyordu. Ancak kaynaklar gerçekleri mi söylüyor?

 

 

Human sacrifices?

Viking istihkamındaki kuyu yerlerinin işaretle gösterildiği Trelleborg’daki kazı alanı planı.

 

Kaynaklar abartılı mı?

Viking dönemindeki korkunç insan kurbanından bahseden bazı kaynaklar gerçekten mevcut. Germen Piskoposu Merseburg’lu  Thietmar, Vikinglerin nasıl her dokuz yılda bir Ocak ayında Lejre’de toplandığını ve tanrılarına 99 insanı ve aynı sayıda at, köpek, tavuk ya da şahini kurban ettiğini anlatıyor ve ekliyor: “Bunların ölüler krallığında kendilerine hizmet edeceğine ve kendi şeytani niyetlerinin affına vesile olacağına inanıyorlardı.”

Alman keşiş Bremen’li Adam’ın 1072’ye tarihlenen, İsveç’te Gammel Uppsala’da Thor, Odin ve Frey’e adanan tapınakta gerçekleştirilen kurban geleneği hakkında benzer bir yazısı var. Burada da Vikingler tanrıların saygınlığını kazanmak için her 9 yılda bir bir araya geliyorlardı. Tapınağın yakınındaki bir koruda farklı canlı türlerinden 9 erkek kurban edilirdi. Bremen’li Adam’a göre köpekler, atlar ve insanlar ağaçlardan sallandırılırdı. Anlaşılan Vikingler 9 sayısına bir kutsallık atfediyorlardı ve ritüellerinde 9 sayısı önem arz ediyordu.

Bu kaynakların gerçek mi yoksa Hıristiyan propagandası mı olduğu yönünde ciddi tartışmalar var. Thietmar da, Adam da ritüel faaliyetlerine kendileri tanıklık etmediler. Bunlar kaynaklarını Hıristiyanlığın hakimiyet sağladığı ve insan kurbanının artık kabul görmediği geç Viking döneminde yazmışlardı.

Dahası, Thietmar ve Adam’ın kaynakları uzun süredir tamamen uydurma eserler olarak görülmektedir. Fakat son arkeolojik buluntular gösteriyor ki Viking çağı Danimarka’sında insan kurban etme vardı. Özellikle Trelleborg’da, Viking istihkamındaki kuyularda bulunan iskeletler ve Batı Zealand’da, Tisso’daki yerleşim, arkeologların düşüncelerini değiştirmiş durumda.

Trelleborg’da insan kurbanı

Trelleborg’da (İsveç) Viking istihkamı yapılmadan öncesine, 980-81’e tarihlenen bir kurban alanı bulundu. Kuyunun 3 metre derinliğindeki katmanda mücevherler ve bazı eşyaların yanında insan ve hayvan iskeletleri de ortaya çıkarıldı. Toplamda bulunan beş kurban insandan dördü 4-7 yaş arasındaki çocuklardı.

Human sacrifices at Trelleborg

Kuyuda bulunan dört çocuktan biri

İskeletlerin kuyuda bulunması önemli. Vikingler, kuyulara büyük sembolik önem yüklüyorlardı. Odin, bilgeliğini Mímir’in kuyusundan içerek kazandı. Buna karşılık gözlerinden birini Mímir’e feda etmek zorunda kaldı.

Trelleborg’da, kurban edilen üç kutsal kuyunun yakınında küçük bir çevirme de tespit edildi. Burada kurbanlar derin kuyulara konulmadan önce kurban edilmiş olabilir. Muhtemelen kurban yeri, Trelleborg’tan 300 metre uzaklıktaki yerleşime aitti. istihkam inşa edildiğinde kült yeri yıkıldı ve kurban etme geleneği terk edildi. Gittikçe baskınlaşan yeni din Hıristiyanlıkta insanlar kurban edilmiyorlardı.

Vikingler ritüel alayı mı düzenliyorlardı?

Yüksek statüye sahip bir kadın, muhtemelen bir kraliçe, Oseberg’de bir gemi mezarlığında bulundu. Bir sürü değerli eşya arasında, üzerinde bir tören geçidini tasvir eden kumaşlar gün yüzüne çıkarıldı. Bu tasvirlerde tören eşliğinde yürüyen veya at üzerinde giden kadın ve erkekler özel ayin kıyafetleriyle görülüyorlar. İki kişi ise at arabasının üzerinde gösterilmiş. Demir Çağı bereket kültünde bereketi artırmak ve verimi muhafaza etmek için tanrıçanın bir araba içinde tarlalarda gezdirildiğini biliyoruz. Did the Vikings go on cult processions?

Oseberg’de bulunan bu arabanın üzerinde gördüklerimiz Freya’nın kedileri mi? 

Bu mezarda gündelik işler için kullanılmayacak kadar harika biçimde oyulmuş bir araba da bulundu. Bu arabanın dini bir alay aracı olduğu düşünülüyor. Bu işlevine kanıt olarak üzerinin kedilerle dekore edilmiş olmasını gösterebiliriz. Kedi, bereket ve aşk tanrıçası Freya ile ilişkilendirilen bir hayvan. Kumaşa dönecek olursak; çevrili arabaları da tasvirlerini de içeriyor. Bunlar acaba Freya’nın ikonalarını mı temsil ediyorlar? Mezarın dini mahiyeti, gömülen kadının Freya’nın dünyadaki temsilcisi olduğu mesajını veriyor olabilir.

Did the Vikings go on cult processions?

Oseberg arabasındaki kedi kabartmaları

 

Selim Karagöz

 

Yazının aslı için bkz.: http://en.natmus.dk/historical-knowledge/denmark/prehistoric-period-until-1050-ad/the-viking-age/religion-magic-death-and-rituals/human-sacrifices/